• ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
 
مصاحبه
1393/12/16 شنبه
رئیس پژوهشکده کشاورزی: با استفاده از روش عقیم‌سازی، خسارت آفت انار تا حدود 26 درصد کاهش پیدا می کند.
پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای مجتمع پژوهشی البرز از بدو تأسیس، چندین طرح پژوهشی در حوزه گیاهان زراعی و باغی، آبزیان، دام و طیور و... را در فازهای مختلف آزمایشگاهی تا نیمه‌صنعتی

پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای مجتمع پژوهشی البرز از بدو تأسیس، چندین طرح پژوهشی در حوزه گیاهان زراعی و باغی، آبزیان، دام و طیور و... را در فازهای مختلف آزمایشگاهی تا نیمه‌صنعتی به انجام رسانده است. یکی از موفق‌ترین این طرح‌ها که ازنظر اقتصادی نیز برای کشور استراتژیک می‌باشد، کنترل آفت کرم گلوگاه انار است. جهاد کشاورزی استان یزد برای کنترل این آفت که سالانه خسارت بسیار زیادی را به باغات استان وارد می‌سازد، قراردادی برای اجرای نیمه‌صنعتی این طرح با مجتمع پژوهشی البرز به امضا رسانده است. برای آشنایی بیشتر خوانندگان نشریه با فعالیت‌های پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای،  گفت­وگویی با رئیس این پژوهشکده انجام داده‌ایم.

 

در خصوص فعالیت‌های پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای برای خوانندگان نشریه توضیح دهید.

نزدیک به سه دهه است که گروه کشاورزی هسته‌ای در سازمان و پژوهشگاه فعالیت داشته است. از بهمن‌ماه گذشته با ابلاغ نمودار سازمانی جدید پژوهشگاه، ساختار و عنوان گروه پژوهشی کشاورزی هسته‌ای به پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای تغییر یافت و فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی خود را زیر نظر پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای در محل مجتمع پژوهشی البرز انجام می‌دهد که جا دارد از بذل توجه رئیس محترم پژوهشگاه، معاونان و همکاران تشکر نماییم. امسال چهار طرح کلان در حوزه گیاهان زراعی، باغی، دام، طیور، آبزیان، علوم خاک، آب و تغذیه گیاه، حفاظت از خاک، کاهش آفات، بیماری‌ها و استفاده سموم در شورای پژوهشگاه تصویب نمودیم که امیدواریم به حول و قوه الهی با کمک پژوهشگاه و حمایت سازمان بتوانیم گام بلندی برای چند سال آینده در جهت انجام طرح‌های کاربردی و ارائه دستاوردهایی در جهت رفع نیازمندی مردم و به‌خصوص کشاورزان برداریم. به‌طورکلی با به‌کارگیری دانش و فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای، فعالیت‌های مختلفی در قالب چهار گروه پژوهشی در این پژوهشکده انجام می‌شود: 

1-گروه پژوهشی اصلاح نباتات: در این گروه پژوهشی، تاکنون فعالیت‌های زیادی با استفاده از پرتوی گاما در جهت بهبود خصوصیات کمی و کیفی محصولات زراعی، باغی و زینتی انجام‌ شده است که برخی از آن‌ها خوشبختانه به فاز ترویجی نیز رسیده‌اند. به‌طور مثال براساس چالش‌ها و مشکلاتی که کشاورزان در کشت و کار برنج داشته و دارند، در این زمینه وارد شدیم. دو چالش اصلی در کشت و کار برنج وجود دارد: بیماری بلاست که خسارت زیادی را به برنج‌کاران وارد می‌کند و مشکل خوابیدگی (ورس) برنج. ما در شرایط آزمایشگاهی، گلخانه و مزرعه براساس صفتی که مدنظر است (مثلاً مقاومت به خوابیدگی در برنج) مراحل دریابی و ایجاد نسل‌های مختلف را انجام می‌دهیم. درنهایت آن­چه برای ما حاصل می‌شود، لاین‌های امیدبخش برنج مقاوم به خوابیدگی است. در مورد بیماری بلاست هم همین‌طور. محصولی که اصلاح‌شده، برای کنترل و ثبت رقم به مؤسسه ثبت و کنترل گواهی بذر جهاد کشاورزی ارسال می‌شود که در خصوص برنج، دو رقم تابش و پویا ثبت شده است. با ثبت رقم، مراحل خالص‌سازی بذر در حال انجام است و هرسال قبل از شروع سال زراعی جهت ترویج و استفاده در اختیار کشاورزان قرار می‌گیرد (که امسال سومین سال ترویج آن انجام شد و بازتاب خوبی در رسانه‌های استانی داشت).

ما بسته به چالش‌هایی که در کشور داریم (سرمازدگی، خشکی، شوری، آفات، صفات نامطلوب زراعی و ...)، به‌منظور بهبود خصوصیات کمی و کیفی محصولات، برخی درختان همچون نارنگی، انار، پرتقال، زردآلو، بادام، و... را مورد بررسی قرار داده و نتایج آن را در مهروموم‌های آتی اعلام خواهیم کرد. در بحث گیاهان زراعی، محصولات راهبردی کشور مثل گندم، جو، برنج، حبوبات و امثالهم که ازنظر وزارت جهاد کشاورزی جزء محصولات استراتژیک هستند را مورد پرتوتابی و اصلاح قرار داده‌ایم. این محصولات همانند محصولات باغی با یک سری چالش‌ها مواجه هستند که مراحل اصلاح آن‌ها در حال انجام است. یک پروژه هم در معرفی رقم جو رودشت داشتیم که در برخی از مناطق استان اصفهان، آذربایجان شرقی و غربی و در مزرعه پژوهشکده درحال کشت است. در میان محصولات زراعی، دو محصول دانه روغنی پنبه و کلزا مراحل نهایی خود را طی می‌کند که برای مراحل ثبت رقم شدن آماده هستند و خصوصیات خیلی خوبی در زودرسی، مقاومت به بیماری و افزایش محصول از خود نشان داده است. برنج مقاوم به تنش خشکی در استان گیلان نیز یکی دیگر از ثمرات تحقیقات ماست که چند صفت برتر دارد: مقاومت شدید در برابر خشکی و شوری. این لاین‌های جدید باید دو سه سال در مناطق مختلف کشت شود و وزارت جهاد این را مشاهده کند و بعدازآن انشاءا... ثبت و گواهی شود. امیدواریم تا سه سال آینده چند رقم خوب در پنبه، کلزا، برنج و هم­چنین گیاهان زینتی ( گیاه رُز) ثبت و ترویج شود.

2-گروه پژوهشی علوم خاک، آب و تغذیه گیاه: با توجه به چالش‌هایی که در بحث راندمان مصرف کودها و شوری و خشکی و فرسایش آبی و بادی خاک‌ها داریم، طرح‌هایی در زمینه میزان بهره‌گیری گیاهانی همچون گندم از منابع کودی، ایجاد گیاهان موتانت با توان تثبیت عناصر غذایی (نیتروژن) در گیاه سویا، و ایجاد گیاهان مرتعی با توان حفاظت از خاک و متحمل‌تر به شوری خاک در حال انجام است. یکی از مشکلاتی که ما در کشور داریم، بحث مصرف بیش‌ازحد کودها، به‌خصوص کودهای شیمیایی است. با توجه به اینکه بحث یارانه‌ها هم مطرح است، هزینه کشاورزی بسیار بالا می‌رود و خیلی صرف ندارد که کودها را به حد زیاد استفاده کنند. کشاورز باید بداند که چقدر از کودی که استفاده می‌کند، جذب گیاه می‌شود. ما در حال انجام یک پروژه با مرکز تحقیقات دیم کشور هستیم که دستورالعمل کودی برای گندم دیم از آن استخراج خواهد شد. این پروژه در سه استان کردستان، آذربایجان شرقی و کرمانشاه در حال انجام است. در زمینه ایجاد گیاه دانه روغنی سویا، یک پروژه در سه استان اردبیل، لرستان و گلستان با عملکرد بالاتر و توان تثبیت نیتروژن در حال انجام است.

3-گروه گیاه‌پزشکی و نگهداری مواد غذایی: با توجه به آفات و بیماری‌هایی که در محصولات باغی و یا زراعی کشور داریم، چند کار ارزشمند در کنترل آفات گیاهی انجام‌شده که بازتاب بسیار خوبی هم در سطح سازمان و رسانه‌ها داشت. در گیاهان باغی برخی از آفات بیماری را داریم که واقعاً خسارت‌زا هستند. به‌عنوان‌مثال، کرم گلوگاه انار حدود 40-30% و بعضاً 60% به محصول انار کشور خسارت وارد کرده است. برای دفع این آفت، مؤسسه گیاه‌پزشکی ایران روش‌های مختلف بیولوژیک، بهداشتی، شیمیایی و... را امتحان کرده و هرکدام از این روش‌ها تاحدودی خسارت را کاهش داده‌اند؛ ولی هنوز نتوانسته‌اند آن را به زیر آستانه کاهش دهند. ولی ما توانستیم با استفاده از روش عقیم‌سازی (SIT) میزان آلودگی و خسارت این آفت را حدود 26درصد کاهش دهیم. در روش نابارور‌سازی حشرات، حشره مدنظر را در شرایط آزمایشگاهی چند برابر جمعیتی که در باغ وجود دارد، پرورش می‌دهیم و حشرات پرورش‌یافته را تحت پرتوی گاما قرار می‌دهیم و در دُز خاصی آن‌ها را عقیم‌سازی  و سپس در سطح باغ رها می‌کنیم. رهاسازی حشرات نابارور باعث می‌شود که جمعیت آن آفت کنترل شود و به زیر حد آستانه برسد و خسارت را تا حد قابل‌توجهی کاهش دهد. در حال حاضر این پروژه در فاز نیمه‌صنعتی قرار دارد و سال آینده در حدود 70 هکتار از باغات استان یزد و مرکزی اجرا خواهد شد.

 

نمی‌شود این آفت را به‌طورکلی از بین برد؟

نباید از بین ببریم. چون حشرات ازلحاظ اکولوژی نباید زیاد دست‌کاری شوند و باید برای کنترل، جمعیت آن‌ها تا زیر حد آستانه خسارت کاهش یابد که موجودیت این حشرات حفظ شود؛ ولی دیگر خسارت‌زا نباشد. ازلحاظ بحث‌های اکولوژی نباید آفات را حذف کرد؛ چون ممکن است آفت دیگری جایگزین آن‌ها شوند. در زمینه کنترل این آفت، توافق‌نامه‌ای بین پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای و استانداری استان یزد و جهاد کشاورزی استان امضا شد که 45هکتار در منطقه عقدا و 15هکتار در منطقه مهریز از استان یزد در فاز نیمه‌صنعتی اجرا خواهد شد. امیدواریم بتوانیم حدود 20% خسارت را کاهش دهیم. 20% برای کشاورزان خیلی عدد بالایی می‌شود. ما سالانه 800هزار تن در کل کشور برداشت انار داریم. از این 800هزار تن، حدود 40-30% آن دچار خسارت می‌شود که ازنظر اقتصادی نزدیک 300میلیارد تومان در سال خسارت این آفت است. انار ایران ازلحاظ سالم و ارگانیک‌ بودن در دنیا، رتبه اول را دارد. البته خیلی از کشورها مثل چین، افغانستان، هند، اسپانیا و ترکیه سطح زیادی را زیر کشت برده‌اند و می‌خواهند با ما رقابت کنند. ما تقریباً 70-60 هزار هکتار در کل کشور زیر کشت انار داریم. چین 110هزار هکتار را زیر کشت برده و این چند برابر وضعیتی است که ما داریم. آن‌ها می‌خواهند رتبه را از ایران بگیرند. چون انار ایران منحصربه‌فرد است و ارزش صادراتی دارد. خوشبختانه رؤسای محترم سازمان و پژوهشگاه از این قضیه حمایت جدی داشته‌اند که همین‌جا از این عزیزان سپاسگزاری می‌گردد. استفاده از روش‌های SIT (نابارورسازی حشرات) در جهت کنترل برخی آفات دیگر همچون مگس زیتون، کرم سیب، کرم خوشه خوار انگور و مگس مدیترانه نیز در حال انجام است. همچنین در بحث پسته، با استفاده از روش‌های بیولوژیک و موتاسیون، طرحی برای ارائه دستورالعمل در جهت کنترل و کاهش قارچ آفلاتوکسین آن در حال انجام است. در بحث افزایش ماندگاری و انبارمانی مواد غذایی صادراتی و محصولاتی مثل خرما، سیب‌زمینی، سیر، پیاز و حبوبات که با موفقیت انجام‌شده، حتی دُز برای کنترل آفت انباری هم به‌دست‌آمده و دانش فنی همه این‌ها آماده است. فقط باید سامانه‌های پرتودهی در مناطق ایجاد شود تا از این دانش فنی استفاده شود.

یکی دیگر از پروژه‌هایی که در گروه گیاه‌پزشکی انجام‌شده، کنترل بیماری‌های خاک‌زاد است که به ریشه خیلی از گیاهان حمله می‌کنند. یک کار مشترک با مرکز تحقیقات اراک داشتیم و در مورد بیماری خاک‌زاد لوبیا خوشبختانه به نتیجه رسیدیم و برای برخی محصولات زراعی و باغی نیز کار در حال انجام است تا به دستاورد نهایی نزدیک شویم.

4-گروه دامپزشکی، علوم دامی و آبزیان: درحال حاضر رادیوواکسن بیماری لکه سفید در میگو را تولید کرده‌ایم و مراحل ثبت اختراع و دریافت مجوزهای لازم را طی می‌کند. بعد از اخذ مجوز می‌توان در قالب شرکت‌های دانش‌بنیان وارد فاز نیمه‌صنعتی و تجاری این دستاورد شویم. فاز ترویجی این پروژه در استان بوشهر انجام شده است. در بحث بیماری تب‌برفکی دام، پروژه‌ای داریم که فاز یک آن تمام شده و برای تولید رادیوواکسن در مقیاس آزمایشگاهی با مؤسسه سرم‌سازی و سازمان دامپزشکی و استان مرکزی همکاری در قالب فاز دو انجام خواهد شد. یکی از پروژه‌های دیگر این گروه، تک‌جنسی‌کردن ماهیان قزل‌آلا، خاویاری و آزاد است. اساس کار این روش، استفاده از پرتوی گاما بر روی اسپرم است. اصولاً پرورش‌دهندگان آبزیان علاقه‌مندند هزینه‌ای که برای تولید ماهی صرف می‌کنند، برای افزایش تولید و عملکرد گوشت استفاده شود. روش دستیابی به آن، تک‌جنسی‌کردن ماهیان است که الان ما فاز پروژه ماهی قزل‌آلا تک نجس تمام ماده را به اتمام رسانده‌ایم و دانش فنی آن آماده است. در فاز نیمه‌صنعتی براساس اعلام نیاز، محل‌های پرورش ماهی انجام خواهد شد. برای تولیدکنندگان خاویار خیلی مهم است که هزینه‌شان کاملاً به سمت تولید خاویار برود که ما با این روش سعی کردیم ماهیان خاویاری تولید شوند که به سمت تک‌جنسی‌شدن بروند و ماده‌زایی پیش آید. 6ماه است که ماهی خاویاری ریختیم تا بتوانیم جمعیت‌های تمام ماده را تولید کنیم. پروژه‌های ما در این قسمت با مؤسسه شیلات و مرکز مؤسسات زیرمجموعه سازمان تحقیقات مشترک است. سازمان حفاظت از محیط‌زیست در مورد برخی از ماهی‌ها که وارداتی هستند (مانند ماهی تیلاپیا که در استان یزد است)، معتقد است این ماهی نباید در کشور تکثیر شود؛ زیرا ممکن است ناقل بیماری باشد و خسارت خاصی را به بار آورد. ازاین‌جهت، فعلاً این ماهی را گسترش نمی‌دهند؛ اما وقتی‌که تک‌جنس شود، دیگر مشکلی برای تکثیر ندارد. مؤسسه شیلات استقبال کرده که ما با استفاده از پرتوی گاما، ماهی تیلاپیا را تک‌جنس (نر یا ماده) تولید کنیم. این پروژه فعلاً فازهای اولیه را طی می‌کند. امیدواریم بتوانیم فازهای اجرایی آن را شروع کنیم.

از کارهای دیگری که در این گروه انجام‌شده، بحث افزایش کیفیت خوراک دام است که چند پروژه در این زمینه انجام‌شده است. استفاده از این دانش فنی بستگی به ایجاد سامانه‌های پرتوی گاما و الکترون دارد که در مناطق مختلف کشور احداث شوند. با این روش، کیفیت خوراک دام را افزایش می‌دهند. وقتی کیفیت خوراک دام افزایش پیدا می‌کند، خواه‌ناخواه عملکرد دام هم ازلحاظ تولید گوشت افزایش پیدا می‌کند.

این موارد اجمالی، از اقدامات پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای در چهار گروه پژوهشی بود که در این سال‌ها انجام‌شده و در مهروموم‌های آتی ادامه خواهد یافت. امیدواریم با راهبردی که پژوهشگاه اتخاذ کرده و حمایت‌های خوبی که در این چند وقت از پژوهشکده شده است بتوانیم انشاءا... فعالیت‌ها را توسعه دهیم.

 

شما لیستی از آفات محصولات کشاورزی کل کشور دراختیار دارید تا بتوانید برای رفع آن‌ها هم فعالیت کنید؟

آفت‌ها در محصولات کشاورزی اعم از زراعی و باغی زیاد است. برخی از آفت‌ها واقعاً خسارت‌بارند و ما نمی‌توانیم در مورد همه آفت‌ها و بیماری‌ها کار کنیم. آفت باید با روش پرتوی گاما جواب دهد و مؤثر باشد. مثلاً آفت سن گندم، آفتی است که در کشور بسیار فراگیر است و هیچ روش کنترلی هم تابه‌حال از سوی مؤسسه گیاه‌پزشکی اعلام نشده است و روش عقیم‌سازی هم جوابگو نخواهد بود. چون این آفت جمعیت میلیاردی وسیعی دارد و اگر بخواهیم با این آفت مقابله کنیم، باید چندین میلیارد از این حشره را پرورش دهیم که اصلاً در توان نیست و هزینه بسیار بالایی دارد. نمی‌توان با همه آفت‌ها روبه­رو شد. برخی آفت‌ها هستند که زیان‌بار نیستند و یا در منطقه خاصی هستند و میزان خسارتشان بسیار پایین است که خود جهاد کشاورزی هم کمتر بر این قضیه اهتمام دارد. ما بیشتر در مورد آفت‌های کلیدی و مشکل‌ساز و باارزش راهبردی برای کشور کار می‌کنیم. در توان نیروی انسانی و مالی پژوهشگاه هم نیست که در همه قضایا سرمایه‌گذاری کند.

 

در مورد خاک هم فعالیت می‌کنید؟

مستقیماً خیر. یکی از کاربردهایی که فناوری هسته‌ای دارد، استفاده از رادیوایزوتوپ‌ها بر روی پایش فرسایش خاک است. متأسفانه کشور ما در بحث تغییر کاربری اراضی و فرسایش خاک نمونه است. تخریب جنگل‌ها و مراتع خودش باعث می­شود که با یک بارندگی، حجم بسیار زیادی از خاک‌ فرسایش پیدا کند. تشکیل یک‌سانت خاک، نزدیک 700-300 سال زمان می‌برد. برای برآورد میزان فرسایش خاک یک منطقه، می‌توان از سزیم137، سرب210 و یا بریلیوم7 استفاده کرد. وقتی برآورد دقیقی از میزان فرسایش یک منطقه داشته باشید، می‌توانید منشأ یا مکان‌هایی که سهم بسیار بیشتری در تولید رسوب دارند را شناسایی کنید. وقتی شناسایی کردید، خواه‌ناخواه می‌توانیم اقدامات حفاظتی را به آنجا ببریم. اقدامات حفاظتی در مسائل حفاظت خاک متنوع است؛ از کشت گیاهان گرفته تا ایجاد تراس‌های آبراهه. این‌ها باعث می‌شوند که خاک کمتر فرسایش پیدا کند و خاک کمتری با بارندگی شسته شود.

 

آیا این کار در بستر رودخانه‌ها هم انجام می‌شود؟

صرفاً نه. ما باید جلوی این قضیه را از سرمنشأ بگیریم؛ یعنی از کانال‌های حساس و جاهایی که از رودخانه منشأ می‌گیرد. رودخانه شسته شده و پشت سد می‌آورد. برخی از سدهای ما واقعاً دارند ظرفیت خودشان را از دست می‌دهند. به خاطر این­که میزان رسوب بسیار زیادی پشت سد است. لایروبی آن‌ها بسیار هزینه دارد. ولی وقتی از خاک حفاظت می‌شود، جلوی خیلی از مسائل دیگر را می‌گیرد. مثلاً وقتی‌که ماهی آزاد می‌خواهد تخم‌ریزی کند، از دریا بیرون می‌آید و در رودخانه در مناطقی که آب زلال است و در سرمنشأها، تخم‌ریزی می‌کند. وقتی خاک بر اثر فرسایش آلوده‌شده باشد و به‌اصطلاح ما لایه گرفته باشد، ماهی تخم‌ریزی نمی‌کند. الان نسل ماهی آزاد تقریباً در کشور رو به انقراض است. ماهی آزادی که مردم ما دارند استفاده می‌کنند، پرورشی است. شما از خاک می‌روی، بعد به ماهی و بعد به سلامت غذای مردم و استفاده بهینه از کودها و سموم شیمیایی می‌رسی. همه اثرات این‌ها در خاک می‌آید و گیاه هم که در خاک است. پس  جذب می‌شود و خواه‌ناخواه به سمت آلوده‌شدن مواد غذایی پیش می‌رود. خاک جایگاه ویژه‌ای دارد. کاربردهای فناوری هسته‌ای در این حوزه معطوف به استفاده از ایزوتوپ‌ها و رادیوایزوتوپ‌هاست. برای ایجاد گیاهان بسته به شرایط شوری و خشکی، فرسایش و... در خاک‌ها می‌توان از پرتوی گاما استفاده نمود.

 

در مورد گیاهان دارویی هم کار کرده‌اید؟

خیر. فقط پروژه‌ای بود که درگذر زمان متوقف شد. گیاهان دارویی حساسیت خاصی دارند؛ زیرا ماده مؤثری که استخراج می‌شود، باید خیلی بااحتیاط، با روش‌های اصلاحی جلو برود. در این زمینه پروژه اتمام یافته‌ای نداریم.


نسخه قابل چاپ
 
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
کاربر میهمان (guop)


مجری سایت : شرکت سیگما